Triệt Như TTVN97: LỐI MÒN CỦA NGƯỜI TỈNH THỨC

Triệt Như - Tâm Tình Với Nhau - BÀI 97

LỐI MÒN CỦA NGƯỜI TỈNH THỨC

 “Lối mòn” có nghĩa là một con đường nhỏ, có thể ít người muốn đi, vì nó không nổi tiếng, không được trang trọng trình bày trên kinh sách, hay trong các buối thuyết giảng có hàng ngàn người, hay hàng chục ngàn người tham dự. Nhưng lối đi này có thể đã có vô số người đi qua rồi, vì nó khế hợp kinh điển. ”Người tỉnh thức” chỉ có nghĩa đơn giản là người thực sự muốn tìm cầu một đời sống an lạc bằng trí tuệ và từ bi của chính mình, và sau đó muốn chia sẻ với người khác những kinh nghiệm của chính mình. “Người tỉnh thức” trong bài này không phải chỉ là Đức Phật, bậc Tỉnh thức.

Vậy bài này viết cho những người tỉnh thức, biết rõ chính mình có tiềm năng giác ngộ, là khả năng tự chuyển hoá để trở nên người hoàn toàn tốt, thiện lành và có trí tuệ. Do đâu mà biết điều đó? Chư Tổ Phát Triển đã nói rõ: “Tâm tánh bản tịnh”. “Tịnh” là trong sạch, cũng có nghĩa là yên lặng. Vậy khi tâm yên lặng thì nó cũng là trong sạch. Hay nói khác, khi tâm trong sạch thì nó yên lặng. Tại sao?

 Tâm người bình thường hay dính mắc với cảnh, cảnh bên ngoài hay cảnh trong thân. Thấy ánh mặt trời lên buổi sáng sớm, huy hoàng, rực rỡ, thì thưởng thức, chụp hình; buổi chiều trời xanh mây trắng ửng hồng, cỏ cây hoa lá nhuốm màu sắc khác, thì cảm hứng làm thơ; mưa rơi mùa thu thì nghĩ tới quá khứ rồi thương rồi tiếc. Buổi sáng soi gương thấy tóc bắt đầu bạc thì buồn, khi đi đứng không vững, ngã xuống, biết mình đã yếu. Người khác vồn vã thì vui, người ta lợt lạt thì khổ. Thấy người khác ra đi, thì cũng buồn, biết rồi mình cũng sẽ ra đi, một mình, không có ai bên cạnh.

Ở đây, này Aggivessana, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, khi còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Đời sống gia đình bị gò bó, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia như sống giữa hư không. Thật rất khó sống tại gia đình mà có thể sống hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh đời sống phạm hạnh thuần tịnh. Ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Rồi này Aggivessana, sau một thời gian, khi Ta còn trẻ, niên thiếu, tóc đen nhánh, đầy đủ huyết khí của tuổi thanh xuân, trong thời vàng son cuộc đời, mặc dầu cha mẹ không bằng lòng, nước mắt đầy mặt, than khóc, Ta cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

 Trong thời Đức Phật, những vị được gặp Phật, được nghe Phật giảng pháp, thường đều phát tâm xuất gia ngay. Đây có thể là những người đã trồng nhiều căn lành trong quá khứ, đời này mới gặp Phật, và chỉ sau một thời gian ngắn vào rừng ẩn tu, họ đạt được Phạm hạnh, được gọi là bậc A la hán, an trú trong trạng thái Niết bàn ngay khi còn sống. Ngoài ra cũng có những người tỉnh ngộ, phát tâm quy ngưỡng Phật- Pháp- Tăng trọn đời. Những người này cũng gìn giữ giới luật của cư sĩ, bố thí, làm việc lành, nhưng thường chỉ tái sanh vào cõi trời, hưởng phước báu. Vì còn sống trong gia đình, nên khó đạt được hạnh sống hoàn toàn trong sạch.

Phật nhiều lần nhấn mạnh rằng “ÁI” là gốc của biển khổ, không những trong đời này, mà cũng là gốc của tái sanh, triền miên trôi lăn hoài, không biết tới bao giờ mới dừng.

Ngay sau khi thành đạo, Đức Phật đã nói bài thi kệ này:

“Đã nhiều kiếp ta đi lang thang trong vòng luân hồi sanh tử,

Ta đi tìm người thợ làm cái nhà này.

Ta đi tìm mãi mà không gặp.

Lặp đi lặp lại đời sống thật là buồn chán.

Này hỡi người thợ làm nhà,

 Nay ta đã tìm được ngươi.

Từ đây ngươi không còn cất nhà cho ta nữa.

Cây đòn dông mà ngươi dựng nên đã bị gãy nát.

Ta đã chứng quả vô sanh bất diệt,

 Ta đã đoạn tận mọi ái dục.”

Trong bài kinh “Cội rễ sự vật”, Phật nói “Cội rễ sự vật là Dục”. Dục hay Ái hay Tham, ý nghĩa và tác dụng tương tự nhau.

Vì thế, hệ Theravāda chủ trương Thập Độ Ba la mật, có Xuất gia Ba la mật. Trong bài kinh Thí dụ Lõi Cây, Phật cũng dạy như một người muốn tìm cầu lõi cây, bước thứ nhất là xuất gia, bước thứ hai là tu Giới, bước thứ ba tu Định, bước thứ tư tu Huệ (Như Thực tri kiến), bước thứ năm là kết quả: giải thoát (như là lõi cây của Phạm hạnh).

Kể về thời quá khứ xa xưa, trong những thời gian của những vị cổ Phật, như Đức Phật VIPASSI (Tỳ Bà Thi), đời sống con người dài hàng vạn năm. Cuộc đời của Đức Phật Vipassī có nhiều nét đại cương tương tự cuộc đời của đức Phật Thích ca. Bồ tát cũng giáng sinh từ cung trời Đâu suất vào hoàng cung vua Bandhuma. Tuổi trưởng thành ngài cũng hưởng đầy đủ dục lạc. Sau khi trông thấy cảnh một người già, một người bệnh rồi một người chết, và cuối cùng gặp một vị tu sĩ, ngài đã bỏ hoàng cung ra đi, ngay khi công chúa sinh đứa con trai đầu lòng...

Kết lại, một người thực sự tỉnh thức, phải cắt ái, phải ly tham. Thì mới mong có ngày đi hết con đường. Và đây là con đường mòn, nghĩa là chư Phật đời quá khứ, chư Phật đời hiện tại, chư Phật đời vị lai đều đã đi, và sẽ đi. Tiếp theo là chư vị Tỳ kheo đệ tử Chư Phật, và tiếp theo nữa là chư vị Tổ Thiền Ấn Độ, Trung Hoa, Việt nam v..v...

Tuy nhiên, hệ Phát Triển đưa ra hình ảnh ngài Duy Ma Cật để chứng minh rằng người cư sĩ cũng vẫn có thể tu tới nơi rốt ráo. Trên mặt nguyên tắc thì đúng, vì ai cũng có khả năng giác ngộ, tức Phật tánh là bình đẳng. Nhưng trên thực tế, trong thiền sử Trung Hoa, chỉ có một trường hợp, là gia đình ông cư sĩ Bàng Long Uẩn, vợ và con trai con gái, cả bốn người đều làm chủ sinh tử, muốn ở thì ở, muốn ra đi thì ra đi tự tại. Trong thiền sử Việt nam, chỉ có Tuệ Trung thượng sỹ là cư sĩ sáng đạo và ra đi trong tỉnh thức.

Ngoài ra dường như tất cả người sáng đạo đều là xuất gia. Chúng ta đừng nên lý luận ngược lại: “tất cả người xuất gia đều sáng đạo”, câu này không đúng. Vì sao?

Xuất gia là một điều kiện cần, là bước tỉnh thức đầu tiên. Chưa phải là điều kiện duy nhất, chưa phải là điều kiện đủ.

Xuất gia xem như đi được nửa con đường, vì sao? Xuất gia rồi, có giới luật để gìn giữ mình, nhắc nhở mình, bảo vệ mình không rơi trở lại vào “cái hầm lửa hừng” của đời. Xem như tham, sân, si bớt lần. Xem như lậu hoặc được mỏng đi. Xem như đi vào đúng cái khớp của những lời chư Phật dạy:

“ Chư ác mạc tác

Chúng thiện phụng hành

Tự tịnh kỳ ý

Thị chư Phật giáo”.

Hôm nay, chúng ta được giới thiệu một lối mòn mà Đức Phật Thích Ca đã đi, chư vị Cổ Phật đã đi, chư Tổ đã đi qua, một con đường thẳng tắp, bắt đầu xuất gia, là hạnh sống có GIỚI ĐỨC.

Đối với lậu hoặc, kiết sử, tùy miên, tham, sân, si ... chúng ta từ lần “ yểm ly- ly tham- đoạn diệt không có dư tàn- giải thoát- niết bàn”.

Tổ đình, 30- 3- 2021

TN